Садри Максуди Галимҗан Барудидан дога кылуын үтенә. Догадан соң Мәҗлеснең вакытлы низамнамәсе укыла. 15 минутлык тәнәфестән соң утырыш дәвам итә.

Нотыгын сөйләп бетергәч Садри Максуди “Эчке Русия вә Себер мөселманнарының беренче Милләт Мәҗлесе ачылды!” дип белдерә. Аның бу сүзе алкышларга күмелә.

Беренче утырышта 90-100 депутат катнашуын исәпкә алсак, бу залда шул ук чамада күзәтүчеләр дә булган дип уйларга кирәк. Залда җыелган кешеләрнең күңелләрен бәхет һәм өмет хисләре били. Сәгать 12дә кыңгырау тавышы яңгырый һәм 5 минут эчендә бөтен депутатлар урыннарына утыра.

Мохтарият һәйәте тиздән ачыласы Мәҗлес өчен Уфада яраклы бина эзли башлый һәм тиз арада таба да. Ләкин бинаның хуҗасы булган рус хатыны, үз йортында нинди вакыйга булачагын белгәч, аны сатудан баш тарта. Башка бер бина эзләргә керешелә.

Мөселман халкында дини һәм милли ихтыяҗлар өчен иганә җыю, акчалата булышлык итү гадәте борынгыдан килә. Русия хөкүмәте мөселман мәгарифенә бюджеттан бер тиен дә акча бүлеп бирмәгәнгә, халык уку-укыту белән бәйле чыгымнарны үзе күтәрергә өйрәнгән була.

Мәгариф нәзарәте дә, Милләт Мәҗлесе ачылыр алдыннан, кайбер карарлар чыгара. Мәсәлән, ул нәзарәтнең әлегә үз структурасы булмаганга, милли мәктәпләрне ачуны земство оешмаларыннан һәм шәһәр идарәләреннән (мәҗлесләреннән) таләп итәргә кирәк дигән белдерү белән чыга.

Милләт Мәҗлесенә барлыгы 120 чамасы депутат сайлана. Алар төбәк, сәяси, социаль һәм белемлелек дәрәҗәсе җәһәтләреннән төрле-төрле була.

"Бер милләт нинди дә булса сәбәпләр аркасында мөстәкыйль дәүләт төзи алмаса, аның өчен иң кулай юл – милли-мәдәни автономия." (Садри Максуди)

Һәйәт үз эшен Уфада 28 августта бик тантаналы төстә башлап җибәрә. Мәрасимдә 7 мең мөселман солдаты катнаша. Бу вакыйга Уфа халкында зур кызыксыну уята.

Керенский җитәкләгән хөкүмәткә кызыллар яный башлый. Русиянең һәр төбәгендә чуалышлар башлана. Казан губернасында июль-август айларында 341 авылда чуалыш булып ала.

Октябрь инкыйлабы алдыннан, Русиянең башка халыклары кебек үк, мөселманнар да Учредительное Собраниегә депутатлыкка намзәтләр раслый.

1917 елда Идел-Урал төркиләре арасында тыгыз бәйләнеш бозыла, бер якта “төрек-татар” исеме астында һәммәсен берләштерергә тырышкан Милләт Мәҗлесе хәрәкәте, икенче якта фәкать бер төрки кавемне үз эченә алган “башкортчылык” хәрәкәте барлыкка килә.