якшәмбе, 20 май 2012, Казан вакыты 00:41
радио
архив
ешлыклар
җәдвәл
подкаст

башкортстан

Башҡортостан автономияһына нисә йыл?

1919 йылдың 23 мартында Мәскәү Башҡортостандың автономияһын таный. Әммә тарихсылар билдәләүенсә, автономия 1919 йылда түгел, ә 1917 йылда уҡ иғлан ителгән була.

x

мультимедиа

аудио
текст зурлыгы - +
байтулла фаткуллин

25.03.2011


Был аҙнала Башҡортостан тарихи бер датаны билдәләй. 1919 йылдың 23 мартында Мәскәү Башҡортостандың автономияһын таный. Республика илдә беренсе автономиялы төбәк статусын ала.

Әммә тарихсылар билдәләүенсә, автономия 1919 йылда түгел, ә 1917 йылда уҡ иғлан ителгән була. Башҡорт хөкүмәте төҙөлә, парламенты формалаша. Әммә үҙәк етәкселеге автономияны ике йыл дауамында танырға теләмәй.

Билдәле тарихсы, профессор Марат Ҡолшәрипов ошо датаға ҡарата ҡараштары менән уртаҡлашты. Марат Ҡолшәрипов әйтеүенсә, башҡорт йәмһүриәтенә ҡаршы көстәр ҙә бик күп була. Улар араһында айырыуса мосолман большевиктары, Ырымбурҙағы хәрби Шура ағзалары - татар большевиктары ҡаты ҡаршылыҡ күрһәтә, тип һөйләне Марат Ҡолшәрипов.

Әйткәндәй, Өфөлә Марат Ҡолшәрипов насар яҡтан телгә алып үткән Кәрим Хәкимов көндәре башланды. Уның 120 йыллығын уҙғарыу тураһында президент Рөстәм Хәмитов фарман сығарғайны.

Саралар барышында халыҡ-ара конференция ла үтә. Унда тарихсы Марат Ҡолшәриповтың доклады да булырға тейеш булған, әммә секциялар программаһына индерелмәгән. Бәлки уның Кәрим Хәкимов шәхесенә ҡарата үҙ фекере булыуҙалыр был эш.


Безнең язмаларны Facebook челтәрендә дә күзәтеп бара аласыз. 
Язмада хата күрсәгез, безгә хәбәр итегез: azatliq@rferl.org
бу форум ябык
фикерләр тәртибе:
фикерләр
     
кем: кушнариннар
29.03.2011 19:18
кем: Ryan кайдан: Agidel
кем: фанис-болгаристка

Кит, эй! Чынлапмы? Бу ачышларыгыз очен сезгэ, ЕГЕТТЭР, Нобель премиясе бирергэ кирэк... кэгазь медальдэн.
җавап
кем: Фанис кайдан: Болгар иле
29.03.2011 20:51
кушнаренга. Менэ синен кебек тискэре эдэмнэр аркасында халкыбызнын саны кэмегэннэн-кэмей бара,чонки алар урыслаша,шушы халкыбызны мыскыллаучы "татар" кличкасын тагып йоергэ телэмилэр. Чонки "татар" дигэн миллэт юк,э бар-нугайлар,кыпчаклар,мишэрлэр,башкортлар,болгарлар hэм башка тюрки халыклары. Алар hэммэсе Боек Болгар дэулэтендэ яшэгэннэр.И.Грозный Казанны алгач узенэ Царь Болгарский дигэн титул остэгэн. Э "татар" дигэн миллэт булмаган бу халыклар арасында. Ул урыслар кушкан кличка гына. Хотя синен кебек тискэре адэмгэ бу турыда эйттен-ни,эйтмэден-ни,барыбер хакыйкэтне анлый ала торган кеше тугелсен. Стенага борчак ыргыткан кебек кенэ. Алай узенне "татар" дип саныйсын икэн, мангъул чуленэ рахим ит,анда сина бик зур момкинлеклэр бар,теге Исхаков эйтмешлэй.
кем: Ryan кайдан: Agidel
28.03.2011 23:52
кушнaрeндaн сeзнe aлдaгaндaр. Бaшкорт,болгaр hэм сыуaш хaлкы улaр тугaндaш торки хaлыктaры,э монголдaр икeнсe торкомгэ инэлэр.Совeт гaлимдaры (мин улaргa ныгырaк ышaнaм) языуынсa, бойок болгaрстaндaгы 3 зур кaлaны - Болгaрны -болгaр хaлкы, Сувaрны- сыуaш хaлкы, Билэрнe - бaшкорт хaлкы нигeз сaлгaндaр. Уртa быуaттaрдa был 3 тугaндaш хaлыктын тeлдэрe hэм кeйeмдэрe aйырылмaгaн тиeрлeк. Монголдaр бaсып aлгaндaн hун, илбaсaрзaр уззaрe торки хaлыктaрынын тeлeн hэм ислaм динeн кaбул итэлэр, шугaлa урыстaр янылыш (бэлки кэмсeтeп) куп кэуeмдэргэ тaтaр тип исeм кушa. Бындaй хэлдэр куп осрaй донъялa': финдaр уздэрeн суоми тип aтaй, нeмeцтaр - дойчe, швeдтaр - свeнe h.б. Эммэ тик тaтaрлaр гeнэ уздэрeн болгaр урынынa урыс кушaмaтын мeнэн aтaйдaр!
кем: кушнариннар кайдан: фанис-болгаристка
27.03.2011 20:03
Фанис кем, бер каршылыгым да юк, хэт эллэ кем бул! Эммэ лэкин мине эллэ нинди исемнэр белэн атама!
Белмэсэн бел ,энем, борынгы болгар каберендэге ташлардагы язуларны тарихчылар бугенге чуваш телендэ укыйлар.....
җавап
кем: Фанис кайдан: Болгар иле
28.03.2011 18:42
Кушнаринга. Сез теге явыз мангъул-татар ,узен ,мин боек тарихчы,дип йоруче Д.Исхаковнын "трудларын" укыдыгызмы? Куренеп тора ,кемнен чанасында утырып йоруегез.Тик белегез,анын уйдырмаларын тарих чуплегенэ ыргыту гына аз, анын авызын томаларга кирэк. Чонки ул безнен халкыбызнын дошманы: анын фикеренчэ безнен туган илебез Монголия чуле,hэм ул эйтмешлэй, без Монголияга кученергэ тиешбез,имеш чибэр мангъул кызлары татарларны бик яраталар икэн. Так что брат,синен узенэ кубрэк укырга кирэк hэм укыган нэрсэлэренне бераз анализларга кирэк,э hэр килде-китте язмаларны укып кына шундук ышанырга ярамый.
кем: Фанис кайдан: Болгар иле
26.03.2011 13:52
Дорес эйтэсен. Ул "татар" кличкасы болгар миллэтен кимсетэ,hаман анлап житмилэр Казандагы дэулэт башында утыручы чиновниклар.шушы урыс -яhуд кушкан исемне юк итэргэ кыюлыклары житми. Тискэре сарык бэрэннэре кебек hаман шул исемгэ ябышып яталар. Куптэн республиканы Болгар иле,Болгарстан яки Идел Болгары -узебезнен тарихи исемне кайтарырга вакыт. Чит иллэрдэ безне "татарлар" дип тугел, э болгарлар дип саныйлар. Э урындагы чиновниклар,hэм кайбер кире беткэн "тарихчылар" шул "татар"исеменэ, эткэ ябышкан тигэнэк кебек,болгар халкын мыскыл итуче кличкага ябышып яталар. Шулар аркасында халкыбызнын чын исемен кире кайтарырга hаман момкинлек юк.
кем: Ryan кайдан: Agidel
25.03.2011 22:57
ысынлaп тa, Бaшкортостaн дэулэт шурaсы, королтaйы 1917 eлдa бaрлыккa килэ, лэкин aктaрдa, кызыллaрдa рeспубликaнын бойондороксызлыгын кaбул итмэйдэр. Вэлиди, Бeйeшeв, Хaликов hэм бaшкa бaшкорт сэйэсэтсeлэрe дипломaтия hэм корaл ярдaмы (бaшкорт гэскэрe) мeнэн большeвиктaр килeшeу тозойдэр. Элбиттэ, был eнeл бирeлмэй, лэкин Лeнин,Стaлин Бaшкортостaнгa бирeлгэн aвтономиясын,килeшeуeн бaшкa хaлыктaргa тaрaтa(копируют). Быны мeнэн рeспубликaнын стaтусын hэм eтэксeлэрeн уз хaлкы aлдындa тошорэ,йэнэхe бушкa кaн койдогоз бeз heзгэ бaрыбeр aвтономия бирeр инeк(большeвиктaр), элбиттэ был фaрс!!! Корэшсeз бeр ни булмaй! Тeрритория мeнэн aлдaнылaр бaшкорт шурaсын hэм хaлкын, aсaбa боронго бaшкорт eрдэрeн - Минзэлэ уeзын(булэр, йeнeй, юрми hэм бaшкa бaшкорт ырыудaрдын тойэгe) Тaтaриягa, Бaрдым рaйонын(гэйнэ,тaнып) Пeрмгэ, Аргaяш,Коншaк,3лaтaуст h.б.рaйондaрды Силэбe,Ырымбур,Сaмaр,Сaрытaу,Свeрдлов,Кургaн облaстaргa бирдeлэр. Хэзeр ундaгы бaшкорттaрды тaтaрлaштырып боторэлэр! P.S.Урыстaр кушкaн исeм тaтaргa килeшмэй , кaсaн . Болгaрстaн тип aтaйсыз?

авторның башка язмалары

башка язмалар