“Татарлар”: исеме җисеменә туры киләме?!

Сез татарның бүгенге хәл-хәятен бик дөрес тасфирлагансыз, Мөхәммәт абый. Сезнең белән 100 процент килешәм.
Бу форумда язылганнарны яшьләребез дә укысын, милләтебез проблемаларын бөтен тирәнлеге белән аңласын иде дигән теләктә калыйк.

Рәхмәт Мөслимә ханым. Сезнең сүзләрдә хаклык бар, әммә, әммә? Дөрес ислям татардан башкада югалмый, ә татарга нишләргә? Татарның бер өлеше носари динендә (азчылыгы), кайбер аерым татарлар төрле носари секталарына керделәр, ә күбесе намаз укучы яшләребез, гарәпләр гадәтләрен ислам гадәтләре дип адашты, әлегә адашканлыкларын танырга теләмиләр дә. Кайбер мөфтиләребез чиркәүләргә кереп попларның кул сывртларын үбә, диннәрдә аермалык юк дип сөйлиләр (чынлыкта алар хакл, аермалык аз, әммә безгә якын түгелләр). менә болар барда дин исеменнән эшләнеп килә. Шул ук мөфтиләребез ислям дине чиновниклары булып беттеләр, аларга милләт кирәкми, аның азатлыгы алар өчен куркыныч. Менә болар барда ислям дине аслыгында эшләнә. Ә без һаман кол булып кала бирәбез, дәүләти хисләребезне күңелләребездән куып чыгардылар, әле телебезне бетерәләр. Милли матбугатыбыз юк, хәттә татар телендә чыга торган газет-җурналларыбыз булсада, милли тәрбия системабыз юк, булганы җитәрлек дәрәҗәдә түгел. Тәрбияви системабызны булдыру турында бер галим кеше эшләми аңа хезмәте өчен эш хакы түләүче юк, республика җитәкчеләре әллә белми бу турыда, әллә аңламый кирәклеген. Шундый вакытта, бер намазга гына ябышып утыру, үзен аклармы икән киләседә? Белмим. Алла бит кушмаган кулларны кушырып утырырга, кушкан эшнең гамәленә керешергә, ул бит әйтмәгән намаз гывна укы, калган эш синеке түгел дип. Диндә төрле дәлилләр бар, тормышның һәр ягына ярардый, аларны куллана гына белергә кирәк. Менә шунда хикмәт. Яшләребез укып кайттылар гарәп илләреннән, Көрәни Кәримне җиңел укыйлар, гарәп телен үзләштерделәр, белемнэре үст, бик якшы, безнең өлкән буыннарга Көрәнне гарәпчәсен укырга авыр, кайберәүләренә мөмкин дә түгел. Инде аңа карап, әби-бабайлар исламча яшәми дип яшләребез сөйли башлады. Ә нидән килеп чыккан шушы сүзләр? Татарның гадәте буенча мәрхүмнәрне яд итү кичәләре оештырыла: 3-е, 7-с, 40-, елы, ә гарәпләрдә шушы нәрсә юк икән. Ислям динендә мәетләр турында, аларның кичәләре турында язылмаган, шуңа күрә яшләребезгә күренгә, болар ислямда юк, дтмәк гоняһ эш дип. Менә биредә яшләребезнең бенлемләре җитешми булып чыга, әле Шәригәт кануннарынннан башка милли гөреф-гадәтләр дә бар һәм алар ислям диненә кертелгәннә, яки инкяр ителмиләр (тыелмыйлар). Яшләрне кайвакыт чакырабыз кунакка, мәрхүмгәрне яд итү кичәләренә, бирәсең садака, алмыйлар, юнләп ничек күнегелгән бездә мәрхүмнәршә догаларны багышларга, аларга монысы да охшамый. Менә юк урында конфликт. Ә милләт турында ишетәселәредә килми, дини йолаларны, аңлатмаларны урысча алып баралар. Бигрәктә Мәскәүдә булсы, бүтән төбәкләрдә, кайда милләтебез яши урыслар арасында, безгә бик авыр телебезне сакларга, әле ислям дине дә урысча алып барылса. Безгә гарәпнең бер аермасы калмый урыстан, тик шул гына, биредә мәчет, анда чиркәү, икесендә дә татрлык юк. Күңелгә ятмый, мин теләмәс идем, безнең милләт намаз укый-укый гарәпләшеп беткәнен. Ничек без каршы урыслашуг, без шулай ук каршы гарәпләшүгә дә. Яшләребез шуны аңламый, кызларыбыз киенәләр гарәпләрчә, без бит гарәпләр түге, бер диндә булсакт, телебез башк, сәнггәтебез башка, тарихыбыз бүтән, гөреф-гадәтләр аерым шуны аңламый татар яшләре. Ә кем аларга шушы аермалыклар турында сөйли, укыта үзләрен? Кемдә юк. Бушлык, ә табигать бушлыкны яратмый. Якшы Мөслимә ханым, мин бу сүзләремне сезгә төбәп әйтмим, сезнең биредә гаебегыз юк, гаеп күбрәктер өлкән буыннарда, яшләргә караганда, әммә төзәтү юлларын бергәләп эзләү мәслихәт.

Мөхәммәт абый, мин сезнең белән килешәм. Чыннан да, дин юлындагы яшьләребезнең милли хисе көчле дип мактана алмыйбыз әле. Шулай ук диндә милләт юк дип әйтүчеләре дә очрый. Әзрәк башын эшләткән кешегә диндә милләт бар икәнен күрүнең бер кыенлыгы да юк. "Әгәр безне АЛЛАҺ ТӘГАЛӘ төрле телле итеп яраткан, милләтләргә бүлгән икән , димәк, моның үз хикмәте бар бит... "дип хәдисләр белән дәлилләп аңлатканда, күбесе фикерен үзгәртә. Минемчә, милләт проблемасын аңлап бетермәүдән генә киләдер бу.

Казан мәчетләрендә булгалыйм, бездә вәгазьләр татарча.

"Шуңа күрә намаз укып кына алга китәлмәбез дип борчылам." дигәнсез. Беләсезме,"Ислам Татарсыз яши ала, әмма Татар Исламсыз яши алмый" дигән бер гыйбәрә бар. Бик зур мәгънә салынган бу сүзләргә.
Кызганыч, кайбер милләтебез өчен янып-көеп йөрүчеләр милләт мәсьәләсен Ислам диненнән дә өстен куя. Алар динне милләт проблемасын хәл итү дә ярдәмче көч итеп кенә саный. Без шуны аңларга тиеш: милләт диннән( яки АЛЛАҺ ТӘГАЛӘнең сүзеннән) өстен була алмый! Барыбызга да менә шуларны аңларга насыйп булсын иде.

Яшьләребез милләтебезнең фаҗигасын аңлап бетерми. Төп проблема шунда дип уйлыйм. Аларга шуны төшендерәсе, милли хисләрен үстерәсе иде. Әмма моңа тел, әдәбият , җыр-моң, гомумән, мәдәни чаралар белән генә ирешеп булмый. Иң әүвәл чын тарихыбызны өйрәтергә кирәк.
(Бу урында туктыйм. Язасы килгән сүзләр бик күп....)

Мөслимә ханым, килешәм фикерегез белән, әммә безнең шартларда никтер яшләребез намазга баса, ә милли көрәш юлында юклар? Менә нәрсәсе борчый. Милләт бит дингә каршы түгел, ә менә хәзерге вакытта, мәчетләребездә үз телебездә гыйбадәтләр алып барылмый, вәгазләр татарча сөйләнми (Мәскәү мәчетләрендә), кая илтә татарны бүгенге муллаларыбыз? Борчылдыра шушы хәлләр. Мәчетләребездә миллилек юк, шуңа күрә мөселман яшләребез милли хәрәкәттән ераклар, ә төрле ислям тарафдарлары артыннан ияреп йөриләр, күбесе әйтә, имештер диндә милләт юк дип. Башка илләрдә шундый фикерләр бәлки бик милләтләренә-дәүләтләренә зыян китерми дә торганды, ә менә татар милләтенә күп зыян китерә шундый фикердәге адәми затлар. Мин менә шушы егет-кызларыбыз турында әйтәм, чөнки алар милләт юлына басмаса, кем басар? Шуңа күрә намаз укып кына алга китәлмәбез дип борчылам.
Модага килгәндә, безнең модельерлар шуны онытмасыннар иде, мода дингә иярми, ә иярә милли гадәткә. Татар милли гадәтләре дин белән укмашып беткән дисәм, бердә ялгышмам. Тик татарда беркайчан пәрәнҗә киеп йөргән хатын-кызлар булмады, шулай ук татапрга хидҗап-та хас кием түгел. Шуңа күрә бүгенге көн, милли киемнәребез дә онытылган булулары бар, вакыт узу белән алар искерә дә бит инде, чөнки дөнья бер урында тормый. Менә татар модельерларын шундый киңәш итәр идем.

Татарлар татарлар дисез дә, ә бит соңгысында ярты шәрә кызлар биеп йөрде.Татарлар исемен күрсәтә торган нәрсәме соң бу?

Мөхәммәт абый, Сезгә берничә фикеремне җиткерәсем килә.
Дин - ул теге дөньяны кайгырту гына түгел, Ике дөньяны да кайгырту. Бер хәдистә " бу дөньяң өчен мәңге үлмәс кебек тырыш, ә ахирәтеңне (яки теге дөнья) иртәгә үләр кебек кайгырт" диелгән. Мөселман ул җир тормышы өчен мәңгелеккә килгәндәй тырышлык куйсын иде, хәдистә әйтелгәнчә, ә намазга басты исә соңгы тапкыр укыгандай тотсын үзен... Шулай эшләп буламы? Тәкъва кешеләр генә булдыра ала моны. Ә тәкъвалыкка ирешү өчен гыйлем, гыйлем һәм гыйлем кирәк. Яшьтән өйрәнмәгәч, картайган көндә гарәп хәрефләренә тотынып кына ерак китә алмый шул әби- бабайлар. Беркөнне бер апа сөйләп торды. Менә пенсиягә чыккач, динне өйрәнәм, вакытым күп була дип уйлаган идем. Булдырып булмый, зиһен юк. Яшь вакытта өйрәнергә кирәк икән аны ди.

Модага килгәндә, әле кичә генә Беренче халыкара мөселман модасы конкурсы булып узды Казанда. Әлбәттә, андагы барлык коллекцияләр дә шәригать кануннарына тулысынча туры килеп бетми иде, әмма безнең татар яшьләре кендек күрсәтеп йөргәнче шушы киемнәрне (яки шәригатькә бигүк туры килеп бетмәгән) кисеннәр иде әле дип карап утырдым ул конкурсны. Модельерларыбыз да бар, Аллаһка шөкер. Шундыйларның берсе Наҗия Вәлиева тәкъдим иткән заманча да, мөселманча да, милли дә булган киемнәр сокландырды.

Хөрмәтле Фәүзия апа сезнен һәр сүзегезне укыдым, татар яшләренә һичшиксез җиткерергә тырышырмын, мин алар белән аралашып торам. Ләкин кайберләре сез әйткән сәбәпләр аркасында хәзергә аңлап та бетермәскә мөмкиннәр, ләкин ахыр чиктә алар сезнең сүзләрнең хаклыгына ышаначаклар!!! Калганнарга да фикерләр өчен рәхмәт, саулык-сәламәтлектә бер-беребезне хөрмәтләп яшик! :)

Татар дискәтүкләре булсын, алар яшләр өчен кирәк, Мин уйлый, безнең яшләр акыллы, белемле, әлегә бераз инфантив, анысы да вакытында узар. Музыкаларга килгәндә, әллә нинди поп-музыкалар, янэсе популярлар, ә кем арасында алар популяр музыка? Бәлки безнең яшләргә татар моңнарын популярлаштырырга кирәктер, минемчә менә заманча музыка, бигүк татарча түгел шикелле? Әллә ялгышаммы? Мин дискәтүкләргә инде йөрми, үзегез чамалый торгансыздыр, әммә яшләр мине кызыксындыра нык. Чөнки яшләр милләтнең киләчәге, ә аларга безнең йогынты ничектер әзрәк килеп чыг, юкса без милләт дип кайгырып ут йотып яшибез дистәләрчә елла, ә яшләребез яныбызда күренми. Менә шунысы борчый. Билгеле, яшләрне без гел өйрәтеп кенә торырга җыенмыйбыз, киресенчә аларга юл бирәсебез килә. Менә хәзер популяр (поп) музыкалар арасында татарча шундыйлар бармы? Булса күпме? Ә ни өчен бар төбәкләр буенча таралмый? Менә шушы сорауларыма яшләрдән җавап аласыө килә. Ә менә дингә килгәндә, ярар ул кадәрле яшләрне борчымыйк, хәзер бездә ислям дине теге дөняны кайгырт, оҗмахка керерсең, ә кайгыртмасаң керәлмәсең дип яшләребезне куркытмый, аларга әле яшәргә кирә, гайләләр корып, милләткә бала-чагалар үстерерг, ә теге дөняны кайгыртуны калдырыйк өлкәннәргә. Һәр эшнең үз гамәле бар. Ә менә киемгә килгәндә, безнең хатын-кызлар ярым-шәрә киенеп, кендекларын күрсәтеп йөрмәсеннәр иде. Монысы безнең гадәт түгел, безнең яшләр иярченнәр булмасыннар ид, булсыннар иде әйдәп баручылардан (лидерлардан) шул чак алар мөстәкыйль фикер йөртә башла, чит-ят гадәтләргә иярмәсләр иде мода диеп. Кем безгә мода чыгара? Ә нигә без ят кауым модасына иярәбез? Безгә үз модабызны булдырырга кирәк, татарда бар менә дигән модельерлар, бу алар эше. Эшләсеннәр миллэткә, милли киемнәребезне яңартырга да вакыттыр инд, ә кем аның турында уйлый? Без зур халык бездә барысы да бар булмаса булдырырга кирәк. Милли җыр милли бию, матур сүз - бөтенесе милләткә хезмәт итә, һәм итәргә тиеш.

tatar discotegena barghan marja qezennan ishettem : "nu i p'yut vashi tatarey" dide. oyatemnan qaya kererge belmadem. migna jomgha sayen "qol sharif " machetende bik kyup yashlerne kyurerge ture kile. bu bik ometle kyurenesh. alar da shushe discoteklargha yori miken? bulmas. radio "svoboda"neng uruschasenda mondey bush temalarne ghomumen yaqtertmeylar hem dyores eshliler. minemche, tatarlar da papuas darejesene tyosherge tiesh tyugel !

Рөстәм энем, җавабың өчен рәхмәт, мин аның шулайрак буласын чамалаган идем инде, әмма Аллаһ ризалыгы өчен язып карарга булган идем. Алай да бер фикереңә күңелем булды - "Сезнең фикерләрне яшь җырчыларга җиткерербез", дигәнсең. Җиткер әле, энем, марҗалар кебек киенмәсеннәр, сезнең дискәтүгегез "Татарлар" исемен йөрткәч, ул бөтен яктан ТАТАРЧА булырга тиеш - кием дә, җырларыгыз да, аралашу да, әдәп-әхлак та үзебезчә булырга тиеш. Башкаручылар булса да шундый МИЛЛИ үрнәк күрсәтергә тиеш. Әлбәттә, ул яшь җырчылар безнең кебек дини киенеп йөрмәсләр, урыны ул түгел, әмма чишенеп ташларга да кирәкми, энем! Безнең халкыбыз беркайчан да алай йөрмәгән, чама хисен югалтмаган, горур һәм затлы булган. Әмма шушы динсез, Алласыз совет чоры милләтебезне, бигрәк тә, әхлакны харап итә язды, бүгенге яшьләр шуның нәтиҗәсе инде ул. Күбесенең ата-аналары, әби-бабалары, исерек табыннар янында татарча "Алмагачлар"ны суза-суза, инде кабергә барып керделәр, җыр аларны саклап кала алмады... Энем, мин дә үз милләтемне өзелеп яратам, татар яшьләрен дә бик яратам, аларның әрәм булуын, харап булуын күрәсем килми. Без бит бик куркыныч дөньяда, явызлык һәм әхлаксызлык тантана иткән илдә яшибез, менә ничек шулардан татар балаларын саклап калырга? Җыелыгыз, күңел ачыгыз, әмма а җ д а һ а л а р арасында яшәгәнегезне онытмагыз, Аллаһ куйган чикләрдән узмагыз. Теләгем шул гына иде.