Дубай көндәлеге. Икенче көн 

Исәнме, Дубай! Бай җиргә аяк басканымны тойдым. Очкычтан ук мин паласка төштем, ә Мәскәүдә алай түгел иде. Ул аэропортның төшү залы! Хан сараен күргәнем юк-югын, ул да шундыйрак түгел микән?! Бөтен төше ялт-йолт итеп җемелдәп тора. Минем алдымда теге гарәпкә кияүгә чыккан ханым атлый. Баштан, ул бик бәхетле икән, дигән уй йөгереп үтә. Чөнки аның йөзенә бәхете бәреп чыккан. Бик җайлы гына итеп паспорт контроле, виза салу эшләре үтте. Бар җирдә дә ир-егетләр, ә бездә хатын-кызлар хезмәт күрсәтә.

Каршы алучылар арасыннан бер ир һич бутамыйча, матур елмаеп “Разия?”, дип исемемне барлый. Урамга чыктык. Мунча бусагасын атладыкмыни? Эссе! Бу ир-егетнең дә чемоданны өстерәп утыз адым атлау белән эше бетте. Ул мине яхшы машинага утыртты. Машина сатып алганда гына бөтен машина маркаларын өйрәнеп беткән идем. Кирәк булмагач онытылды. Кулланмаган гыйлем дигәннән, Пәйгамбәребез бер хәдисендә, гыйлемен кулланмаган кешене китап төягән ишәк белән чагыштыра. Машина маркасын да белмим. Мин хәзер шул ишәк дәрәҗәсендә.

Машинада рәхәт, кондинционер эшли. Шофёр белән инде инглизчә сөйләшәбез. Көчкә “һотел” дигән сүзен электереп алам. ”Ибис” дим. Инде без отель каршында.

Отельнең 532нче бүлмәсен ачкыч белән түгел, ә карта белән ачам. Дөресрәге, ача алмый азапланам. Әй, бик артта калган икәнмен. Отель хезмәткәрләре ничек ачарга кирәклеген аңлата. Бүлмә ачылу белән мин душ эзлим, чөнки ике көн су күргән юк. Коенгач рәхәт булып китте. Инде улыма килеп җитүемне хәбәр итәргә кирәк. Кесә телефонымның зарядкасы беткән иде... Менә сиңа мә! Ә зарядкага кую өчен чыбык өзелгән.

Администраторга төшеп зарядкага кую кирәклеген аңлатам. Юк, алар да булдыра алмады. Бик иске телефон, телефоннар чыга башлагач та алган идем.

Яңа телефон алырга кирәк инде. Каян алырга? Их, бу инглизчә белмәү! Белем күтәрәбез дип 5 ел саен гел бер нәрсә сөйләгәнче, ник әзрәк кенә булса да белмәгәнне өйрәтмиләр икән. Әйтик, инглиз телен. Кешедән гаеп эзләргә оста да инде, ник үзлегеннән өйрәнмәдең, Разия?! Чөнки моның кирәге булмады. Инде яшьләргә инглизчә өйрәнегез дип, нәзер итеп әйтермен.

Яңа телефон сатып алу өчен кибеткә барырга ниятлим. Администратор бик теләп кибетләр картасын бирә, такси белән баруның 10 дирхәм торганлыгын аңлата. Карталарымны күтәреп таксистлар янына чыгып, күзлекне киям. Күзлек парлана. Бу эсседә ничек яшәмәк кирәк? Картадан кибет күрсәтеп булмый. Әле без эссе дип зарланабыз. Шундый рәхәт җиргә урнаштырып яшәткән өчен Аллаһка рәхмәт йөзеннән безнең халыкның башы сәҗдәдән тормаска тиеш. Исән-сау кайтсам һава торышыннан зарланып бер авыз сүз әйтмәм. Башкаларга да әйттермәм.

Таксистлар белән аңлашып булмады. Мин инглизчә белмим, алар гарәпчә. Бу гарәп илендә берәр гарәп бар микән?

Ниһаять, рус телле гид белән очраштык. Мила дип таныштырды ул үзен. Менә тел белгәч ничек җайлы. Ул миңа сәүдә үзәкләрен әйтеп кайсына барырга, диңгезгә нинди автобус алып барачагын әйтеп, ашыйсы килгәндә отельдән ераграк китеп ашарга кирәклекне дә кисәтте. Чөнки байлар гына ял итәргә килә дип отельдә бәяләр югары куела икән. Экскурсияләр һәм башка вак-төяк мәсьәләләрне хәл итеп китте, яшиселәр килә башлады. Алайса, нинди фотолар төшердем икән әле, дип караганда тәрәзә төбендәге гөлләремне күргәч кайтасы килеп киткән иде.

Разыя Әхмәтҗанова
Карадуган авылы, Балтач районы

Дубай көндәлеге. Беренче көн
Дубай көндәлеге. Икенче көн
Дубай көндәлеге. Өченче көн
Дубай көндәлеге. Дүртенче көн
Дубай көндәлеге. Бишенче көн
Дубай көндәлеге. Aлтынчы көн
Дубай көндәлеге. Җиденче көн
Дубай көндәлеге. Сигезенче көн

Дубай көндәлеге. Беренче көн 

Дубай көндәлеге. Бишенче көн Мәскәү каласының Домодедово һава аланында очкычлар күтәрелүен күзәтәм. Әллә 5 минут саен бер очкыч күтәрелә инде. Өйдән чыгып киткәнгә бер тәүлек булды. Ашау, эчү дә җитәрлек. Миңа бүләк ясаган сәяхәтләр ширкәтендә Мәскәү аэропортында озак көтәсемне белгәч, анда су да бик кыйммәт, ашау-эчүне шәһәрдән ал, дип кисәткәннәр иде. Ә мин авылдан ук алып килдем. Бушка гына чишмә суы тутырдым, бер тәүлеклек ризык алдым.

Аэропортта вакытым күп була дип, әлеге дә баягы язу-сызу эшләремне алган идем. Язарсың монда бар. Эссе, кеше, тавыш... Кайчан без дә башкаларга комачауламый торган итеп кенә сөйләшергә өйрәнербез икән? Чит илләрнекеләр дә әлләни аерылып тормый, алар бездән дә катырак кычкыра.

Язып утыручылар да бар. Ләкин алар ноутбукта язалар. Безгә кайчан тәтер икән ул? Яңа президентыбыз һәр укытучыга ноутбук вәгъдә итә итүен, ләкин тәрбиячегә түгел шул... Тәрбияче дә шул ук категориягә керә инде ул, дип белем күтәрү курсларында күңелне юатканнар инде юатуын. Әнә бит, әле хезмәт хакын да укытучыга 1 сентябрьдән, ә тәрбиячегә бары яңа елдан соң гына күтәрәчәкләр. Ничек шул ук категория булсын инде ул? Тәрбиячеләр 100 меңлек грантларны бөтенләй күрмәделәр! Булыр ди сиңа шул ук категория! Әйтү белән генә булмый әле ул.

Ниһаять, очкычка утыру вакыты да якынлаша. Чү! Утыру вакытын 40 минутка, аннан тагын 15, тагын 10 минутка кичектерәләр. Төн... Ял итәргә күнегелгән, бала-чага елый, көйсезләнә, безнең дә түземлекләр бетә. Матур итеп киенгән экипаж пәйдә була. Алар һәркемнең игътибарын җәлеп итәләр, үзләре дә моны сизеп, кырыйгарак, кеше күзеннән читкәрәк урнашырга тырышып урыннарын алыштыралар, нәкъ минем янга ук утырдылар. Инглизчә сөйләшәләр. Аларны очкычка уздырдылар, безгә дә чират җитте...

Гомеремдә беренче тапкыр очкычка утыруга карамастан урынымны тиз таптым. Дөньяда иң яхшыларның берсе Патша һава юллары ("Emirates") ширкәте очкычы белән барачаксыз, дип шатландырганнар иде. Кызганыч, башкаларын күргән булмагач чагыштыра алмыйм. Әйбәттер, һәркем алдында экран. Менә әз-мәз гарәпчә белүем дә ярап куйды бит, очкыч салонына рәхим итегез, дип язып куйганнар, ә аска инглизчә. Үзеңне очкычта ничек тотарга, синең алга куелган әйберләр нәрсә өчен – барысын да мәктәпкәчә яшьтәге балаларга аңлаткан кебек рәсемнәрне шул экранда яктыртып аңлаттылар. Ә аннан ул экраннан кем ничек теләде шулай файдаланды. Кем нәфис фильм карады, кайсы уен уйный башлады.

Стюард килеп инглизчә эндәште. Я, раббым, бер “мадам” дигән сүзен генә аңладым. Күршемдә утырган 12 яшьләрдәге гарәп малае тетелдәттереп инглизчә сөйләшә. Миңа башта “По-русски не знаю” дигән иде, аның ул “не знаю” дигәне, минем гарәпчә беләм дигәнем кадәррәк булып чыкты. Стюард белән аралашырга шул бала ярдәм итте. Кичке ашка тавык телисезме, балыкмы, дип соравы икән. Инде иртәнге намаз җитә, ә монда кичке аш бирделәр, кайнар ризык керү белән йокыга талганмын.

Очкыч тәгәрмәчләре җирдә тәгәри башлау белән уяндым. Күршедә утыручы малай белән матур итеп саубуллаштым. Ул әнисе һәм сеңлесе белән иде. “Минем әни генә русча әйбәт сөйләшә”, дигән иде малай. Шулайдыр, әнисе безнең илнекедер һәм гарәпкә кияүгә чыккандыр, мин аны аэропортта ук күзәткән идем. Киенү рәвеше мөселманча булса да атлап йөрүе, үз-үзен тотышы безнеңчәрәк. Кече яшьтән үк намаз укыганга да охшамаган.

Разыя Әхмәтҗанова
Карадуган авылы, Балтач районы

Дубай көндәлеге. Беренче көн
Дубай көндәлеге. Икенче көн
Дубай көндәлеге. Өченче көн
Дубай көндәлеге. Дүртенче көн
Дубай көндәлеге. Бишенче көн
Дубай көндәлеге. Aлтынчы көн
Дубай көндәлеге. Җиденче көн
Дубай көндәлеге. Сигезенче көн

Чаллыда "Металлург көне"нә багышланган Сабантуй үтте 

Анда шулай ук концерт номерлары куела, көрәш, уеннар үткәрелә.. Бары тик шунысы гына үзенчәлекле – завод кысаларында, завод эшчеләре өчен уздырыла ул.

Сабантуйны “КамаАЗ” акционерлык җәмгыятенең Чаллыда урнашкан заводлары традиция буларак үткәрә. “КамАЗ - Металлургия” акционерлык җәмгыятенә кергән Кою һәм Тимерчелек заводлары да нәкъ шулай, үзенә традиция буларак сайлаган - июльнең өченче шимбәсендә уздырды.

Бу ике заводны “КамАЗ - Металлургия” акционерлык җәмгыятенә 2003 елда берләштерәләр. Шуннан бирле аларның бәйрәм чаралары да бергә уза.

Бәйрәмне исә бу акционерлык җәмгыяте профкомы каршындагы мәдәният һәм ял үзәге оештыра икән. Шунысы кызык: концерт номерларында бары тик завод эшчеләре генә катнашты. Алар буш вакытларында мәдәният һәм ял үзәге штатындагы вокал, хореография җитәкчеләре белән әзерләнә икән.

Ел дәверендә бу үзәк “Металлург көне”ннән кала төрле бәйрәмнәр үткәреп килә. Кайберләре исә чиста татар кичәсе буларак та уза икән. Мондыйларның берничәсе бу елны да үткәрелгән. “Безнең авыл кичәләре” дип аталган ул.


Бәйрәмнәрдән кала завод кысаларында төрле спорт турнирлары да уза. Футбол буенча үткәне, 2004 елда “КамАЗ - Металлургия” акционерлык җәмгыятенең генераль директоры – Виктор Викторович Фабер үтерелгәннән соң, аның истәлегенә дип уздырыла башлаган. Ул һәр елның июнь – июль аенда үтә икән. Җиңүчеләрне исә нәкъ шушы “Металлург көне”ндә бүләклиләр, бу елны “Фабер кубогы”н кою җитештерү эшчеләре командасы яулады.

Ризидә Әхмәтвәлиева,
Казан университеты студенты

Бер күрешү истәлеге 

Үткән гасырның 90нчы еллары – “суверенлык”, “татар теле”, “бәйсезлек”, “сүз иреге” сүзләренең иң популяр, халыкның уянган, татар зыялыларының үз фикерен әйтергә кыюлык тапкан чагы булып искә кереп калган.

“Татар теле – дәүләт теле” дигән шигарь астында нәкъ шушы чорда татарча яңа гәҗит-журналлар чыга башлады. Казан дәүләт университетыннан ерак түгел, Ирек мәйданы гөрләп тора! Трибуннардан сәясәтчеләр сөйли, халык татар милләтенә азатлык даулый, митинглар, сәяси сөйләшүләр үтеп тора иде.

Ул вакытта мин дә, журналистика факультетының беренче курс студенты, дәресләрдән бушагач, төркемдәшләр белән Ирек мәйданына чыга идем. Безгә анда һәрнәрсә кызык иде.

Ничек шулай килеп чыккандыр, берсендә мәйданга үзем генә киттем. Безгә ул вакытта “Фото эше” дигән дәрес керә, авыр, ак-кара төшерә торган “Зенит” фотоаппараты да бирделәр, фотолар төшерергә кушылды. Көн дә бик матур, кояшлы иде. Мәйдан тулы кеше. Бераз мәйданны фотога алгач, күзем бик таныш бер кешегә төште. Ак күлмәктән, кояш күзлеге кигән, чал чәчләрен артка яткырып куйган, ялгызы гына басып торган мәһабәт гәүдәле бу кеше – яраткан язучым Мөхәммәт абый Мәһдиев иде.

Мәктәп елларында ук китапларын кат-кат укып, их, шулар турында язучы белән сөйләшсәң иде, дигән хыялый уйларда йөргән булсам да, яшермим, Мөхәммәт абыйның янымда гына басып торганын күргәч, каушадым. Ничек барып эндәшим, ни әйтим микән дип баш ватам. Мөхәммәт абыйны фотога төшерәсе килә. Аны бераз усал диюләре дә каушатты бугай, үзем дә инде, ничәмә-ничә аның татфак студентлары кызыктырырлык итеп сөйләгән дәресләренә кереп утырырмын, дип йөреп, һаман да чигереп киләм. Шул вакыт эчке бер сиземләү, бу синең шансың, бар, барып эндәш диде... Бар кыюлыкны җыеп, бардым да:

– Исәнмесез, Мөхәммәт абый! – дидем. Ул, күрәсең, ниндидер уйлар эчендә булгандыр, минем эндәшү көтелмәгәнрәк килеп чыкса да, елмаеп, тыныч кына:
– Исәнмесез, кем буласыз? – диде.
– Мин Дилбәр булам, университетта укыйм. Мөхәммәт абый, Сез бит минем иң яраткан язучым, – дидем мин ашыгып.
– Шулаймы... – дигән кебегрәк әйтте бугай Мөхәммәт абый. – Дилбәр, кай яктан буласың?
– Актаныштан.
– Шулаймы... – Мөхәммәт абыйның безнең якларда еш кына кунак булуын ишетеп белә идем.
– Мөхәммәт абый, мөмкинме Сезне фотога төшерергә?
– Әлбәттә, мөмкин үскәнем, – диде ул актанышча итеп.

Мин аны фотога төшердем. Рәхмәт әйтеп, китеп барырга уйлаганда, Мөхәммәт абый дәшә: ”Үскәнем! Менә бу абыйларың белән дә төшермәссең микән?” Мөхәммәт абыйны һәм тагын өч ир-атны фотога алдым. Мөхәммәт абый: “Рәхмәт, үскәнем”, диде. Аннан ул минем университет студенты, Актаныш ягыннан икәнемне әйтте иптәшләренә. Мин саубуллашып китеп бардым.

Кемнәрне төшергәнемне каушаудан абайламаганмын да ул вакыт. Фотоларны ясаганда күрәм: татарның иң мөхтәрәм кешеләре: Гариф Ахунов, Әбрар Кәлимуллин, Ренат Мөхәммәдиев, Мөхәммәт Мәһдиев. Чыннан да, шушы бер күрешү мизгеле – бер шанс булган минем өчен. Ни үкенеч, Мөхәммәт абыйның дәресенә тәки керә алмадым.

1995 елның нәкъ шундый кояшлы җәйге бер көнендә, авылда чакта, радиодан тетрәндергәч хәбәр әйттеләр: яраткан язучым вафат. Кулдан эш төште, иң якын кешемне югалткандай булдым. Күп санлы укучыларын сөендереп, яңадан-яңа халыкчан, җор телле әсәрләр иҗат итеп, озын гомер яшисе язучыбызны шулай иртә югалтырбыз дип кем уйлаган.

Грюнвальд – татарның да тарихы! 

Без, Алманиядә яшәүче кырым һәм казан татарлары, Литвадагы дусларыбызга һәм дөньяның барлык төбәкләрендә яшәүче татар халкына кайнар сәламнәребезне җибәрәбез һәм татарларның Грюнвальд сугышында катнашуы истәлегенә һәйкәл ачылу уңае белән тәбрик итәбез.

Литва, Польша һәм Алмания җәмәгаьчелеге бу көннәрдә булган күп кенә чараларда Грюнвальд / Танненберг / Žalgiris тирәсендә булган тарихи вакыйга – канкойгыч Грюнвальд сугышы турында уйланып фикер алышканда татар хәрбиләренең дә анда катнашуы, әле хәтта хәлиткеч фактор буларак катнашуы еш кына эскә алына.

Грюнвальд сугышы – безнең өчен вакыйгаларны бәяләү моделен үзгәртү символы да булып тора.

1241 елда Лигниц янында булган сугышта татарлар әле куркыныч дошман булса, 1410 елда мөселман татарлар Урта һәм Көнчыгыш Евпропаның инде үзләшкән халкы һәм шул заманның күренекле сугышчылары да булган.

Тарихның әлеге мизгеленә багышлап Литвада яңа ачылган һәйкәл полякларның, литвалылар һәм татарларның да уртак истәлеге булып тора.



Әлеге мөһим һәм зур мәгънәгә ия вакыйга уңаеннан сезне чын күңелебездән котлыйбыз. (Германия татарлары)

Котлау хатына кул куючылар:

Celi Osman, Alim Saitov, Norbert Link-Hessing, Ulm / Günzburg
Германиядәге Кырым татар оешмасы (Tatar Birliği)
Рәис Халилов, Татар-башкорт мәдәният оешмасы
Dr. phil. Alia Taissina, Schamil Gimajew, Weiler bei Bingen,
Татар-башкорт матбугаты „Bertugan“
Венера Вагизова, TAMGA e.V.
Бари Дианов, Tatarlar Deutschland e.V.
Altabash журналы – Татарлар һәм якташлары журналы
Dr. des. Aliye Yasyba, Кырымтатар хәбәр үзәге, Kiev/Berlin

Якташлык белдергәннәр:

Prof. Dr. Swietłana Czerwonnaja , Ildar Kharissov, Mieste Hotopp-Riecke, Mgr. Art.


Грюнвальд сугышы алманнарның Теутон Ордены гаскәрләренә каршы беpләшкән лех (поляк), Литва, yрыс һәм татар хәрби көчләре сугышы (1410, 15. июль). Грюнвальд (Žalgiris) белән Танненберг (Stembark) авыллары янындагы бу сугышта Ләх патшасы Vladislaus II Jagiello  (Ләхчә: Władysław II Jagiełło, Литванча: Jogaila) һәм Литва патшасы Бөек Вытаутас җитәлкәгән гаскәри көчләр арасындагы Алтын Урда бәге Җәләлетдин карамагындагы 2 мең татар атлылары да катнаша. Шушы сугыштан соң Теутон Орденының көнчыгышка омтылышы туктатыла.

Торонтода Сабан туе үтте 

Торонто Сабан туе быел аеруча күңелле үтте. Бу вакыйгадан соң инде берничә көн үтсә дә, күңелдә шатлык хисләре әле дә сүрелми. Сабан туе аланы чигелгән сөлгеләр, яулыклар, шарлар, әләмнәр белән бизәлгән иде. Кунакларның күбесе үзләре теккән милли киемнәр, калфак, түбәтәйләр киеп килгән. Оештыручылар “Берлек” җәмгыяте футболкалары кигән иде.

Гадәттәгечә, хуҗабикәләр милли ашлар әзерләп килде. Милли киемнәрдән киенгән кызлар ашларны кунакларга таратып йөрде.

Уеннардан беркем дә читтә калмады. Капчык сугышы, көрәш, аркан тарту, кашыкка йомырка куеп йөгерү, капчык киеп йөгерү – көлкеле мизгелләр күп булды! Теләүчеләр катыкта акча эзләп тә карады.



Көянтәле чиләкләр белән су ташулар да булды. Бу көянтәләрне татар авылыннан Канадага “Берлек” җәмгыятен оештыручыларның берсе Фердинанд Сөләйманов алып килгән иде. Газетага төрелгән көянтәләрнең нәрсә икәнен чик буенда сакчыларга озак кына аңлатырга туры килгән.

Татар телендә куелган сәхнә әсәрендәге Гайнулла белән Шакир да кунакларның күңеленә хуш килде. Бу әсәрне халык әкиятләренә таянып Диана Арсланова язды. Татар теленә безнең укытучыбыз Ләйлә ханым Харисова тәрҗемә итте. (Һәр шимбә без аңа татар теле дәресләренә йөрибез.)

Татар җырчысы Алсу башкарган көйгә кызлар шәл биюен башкарды.



Балалар татар телендә шигырьләр укыды. Канада туган я монда бик яшьли килгән булсалар да, алар тамырларын белә, ана телендә сөйли һәм хәтта кирил хәрефләре белән укый белә.

Сабан туенда картлар да яшьләр дә күңел ачты. Җәмгыятьнең яңа әгъзалары хөрмәт ителде. Соңгы ел эчендә туган сабыйларга истәлеккә “Сабантуй 2010” дип язылган агач кашыклар бирелде. Киләчәктә бу безнең традиция булачак.

“Берлек” җәмгыяте президенты Мирсылу Арсланова Сабан туена килгән котлау хатларын укыды. Алар Торонто меры David Miller, Канаданың либераль партия башлыгы Michael Ignatieff, Торонтоның башка милли җәмгыятьләре, төрле илләрнең татар диаспораларыннан килгән. Безне котларга дип җирле полиция җитәкчесе P.C.Balwant Jaswal әфәнде дә килгән иде. Торонтодан һәм дөньяның төрле якларыннан килгән кунаклар безнең белән бергәләп күңел ачты.

Фәридә Самерханова
“Берлек” җәмгыятенең матбугат вәкиле

Өремчедә Сабан туе үтте 

19 июньдә Кытай татарлары Өремче шәһәренең Уламбай урманында кечкенә Сабантуй бәйрәмен уздырды. Милләттәшләребез бу көнне бергә җыелып бәйрәм итте. Кечкенә балалардан алып олы яшьтәге әби-бабайларга кадәр барлык татарлар бәйрәм барышында зур шатлык хисе кичерде.

Сабантуй "Туган тел" җыры белән башланып китте. "Tуган тел" җыры бәйрәмгә җыелган барлык халыкка илһам бирде. Татар рухы белән сугарылган бәйрәм шулай ук яхшы кәеф белән узды.

Бәйрәмдә милләттәшләребездән кала кытайлар да бик теләп катнашты һәм чараларны бик кызыксынып күзәтте. Бәйрәмгә Кытайдан гына түгел Татарстан һәм Казакъстаннан да кунаклар килгән иде.

Сабантуйда катнашкан милләттәшләребез үз җирләреннән җылы сәлaмнәр җиткерде. Казан кунаклары исә Татарстан президенты сәламнәрен җиткерде.

Бәйрәм барышында балалар һәм олылар өчен төрле ярышлар уздырылды., Казан һәм Казакъстаннан килгән милләттәшләр җырларын тәкъдим итте.

Мин татар булган җирдә милли рух саклана дигән нәтиҗәгә килдем. Сабантуйларыгыз котлы булсын.

Кытайда милләттәшләрегез булуын онытмавыгызга өмет итәбез.

Ниҗат Бәдрәтдин
Өремче