Һургада шәһәрендә яшәүче Георгий карап торышка мисырлы мөселманнардан бер җире белән дә аерылмый. Муенында гына хачы бар һәм беләгенә христиан диненә караган бер рәсем төшерелгән. Искәндәрия шәһәрендә туган ул. Һургадада үз бизнесы бар, кечкенә генә кибет тота, һәдияләр һәм сөлгеләр сата.

«Ни белән тукланасың, дуңгыз ите ашыйсыңмы?» дигән сорауга Георгий: «Мондагы халык ни белән туклана, мин дә шуның белән, ә дуңгыз итенә килгәндә, булмагач, аны кирәксенмим», дип җавап бирде. Илдәге курорт шәһәрләрдә, Һургада һәм Шәрм әш-Шәехтә дуңгыз ите булмауны ул христианнарның хокукларын кысу буларак бәяләми.

«Бик ашыйсың килсә, дуңгыз итен Каһирәдә табарга була, әмма ул бик-бик кыйммәт», дип елмая Георгий. Һургададагы христиан динендәгеләрнең кайсы белән генә сөйләшмә, ашаганыбыз бар, әмма монда булмаганга аптырамыйбыз, дип җавап бирә.

Мисыр христианнарын коптлар дип атыйлар. Алар 80 миллионлы ил халкының 10 процентын тәшкил итә дип яза интернет сәхифәләр. 8-9%, йә булмаса, 10-15% дип белдергән чыганаклар да бар. Хургада һәм Шәрм әш-Шәех шәһәрләрендә дә коптлар әз түгел, үзләренең чиркәүләрен дә күрергә була. Аның өстенә Кызыл диңгез буендагы бу шәһәрләргә Европа илләреннән, Русиядән христиан, католик динендәгеләр дә ял итәргә яратып йөри. Соңгы бер-ике елда Кытай туристлары да арта башлаган.

​​Һургададагы Sea Star Beau Rivage отеле 2000 елда ачылган. ​​Әмр Абдаллаһ шул елдан бирле отельнең генераль менеджеры булып эшли. Аның әйтүенчә, 12 ел эчендә бары тик бер генә тапкыр үзләрендә ял итүчеләрдән бер гаилә: «Шәһәрдә кайда дуңгыз ите ашарга була икән?» дип сораган.

“Дөресен генә әйткәндә, кухняда дуңгыз итен кисәр, әзерләр өчен аерым урын булдыру бик авыр. Бу – беренчедән. Икенчедән, аны пешерер өчен аш-су остасы христиан булырга тиеш. Өченчедән, дуңгыз итен әзерләүгә каршы канун булмаса да, бу отельдә мин менеджер булганда, монда дуңгыз ите булмаячак”, ди Абдаллаһ.

Һургададагы бер генә отельдә дә, бер генә ресторанда да дуңгыз итеннән ризык әзерләнми, кибетләрдә дә дуңгыз ите юк. Шәрм әш-Шәех шәһәрендә дә шул ук хәл. “Күпчелеге мөселманнар булган Мисырда яшәүче христианнар да, чит ил кунаклары да безнең гореф-гадәтләребезне, дини традицияләребезне хөрмәт итә икән, без аларга рәхмәтле”, ди Абдаллаһ. "Берәр мөселман дуңгыз ите ашый икән, бу аның үз эше, үз намусында, бу гамәле өчен ул Аллаһы тәгалә каршында үзе җавап бирәчәк", дип тә өстәде ул.

Әмр Абдаллаһ дуңгыз итенең кеше сәламәтлегенә зыяннан кала, бер генә файдасы булмауны да әйтте. "Мисырда дуңгыз үстерүче фермалар бар, анда христианнар гына эшли", диде ул.

Америкадагы иң биек кеше Игорь Вовковинский үзенең блогында махсус башмаклар алу өчен ярдәм итүчеләрдән 35 меңнән артык доллар җыйганлыгын игълан итте.

Бу аңа махсус башмак ясау өчен кирәк булганнан ике мәртәбә күбрәк.

Тумышы белән Украинадан булган, әмма Америкада үскән Игорьнең табаннары аның авырлыгы һәм биеклеге артык зур булу сәбәпле бозылган. Аның табаннарына инде 16 педиатрик операция ясаганнар.

​​Игорьгә җиде яшь булганда ук аның буе 180 сантиметрга җиткән. Хәзер исә аңа 24 яшь, буе - 2 метр 34 сантиметр.

Читтән торып юридик факультетта укучы Игорь, “Гиннесның рекордлар китабы”на караганда, АКШтагы иң биек кеше.

Аңа махсус башмаклар ясау өчен калып 16 мең долларга төшәчәк. Шул калып белән бер пар башмак ясау өчен тагын 200 доллар кирәк булачак.

Дөньяда артык озын буйлы булу сәбәпле аяклары авыртучы башка кешеләр дә бар.

Күптән түгел табиблар дөньяның иң биек кешесе, Төркиядә яшәүче Солтан Косенның үсүен бик катлаулы операция ясап туктатты. 2 метр 51 сантиметр биеклектәге Косен аяктагы буыннарының һәм мускулларының көче җитмәү сәбәпле култык таяклары белән генә йөри.

Дөнья тарихында иң биек кеше - американ Роберт Уадлоу булган. Әмма ул озак яши алмаган, 1940 елда  22 яшендә, 2 метр 72 сантиметрга җитеп үлгән.

Брукинг институты үткәргән бер тикшеренү Шанхайның дөньядагы иң тиз үсүче шәһәр булуын күрсәтә. Икенче һәм өченче урыннарда Согуд Гарәбстанының Рияд һәм Җиддә шәһәрләре.

​​Дөньядагы иң мул тормышлы 200 шәһәрдәге керемнәр һәм эш урыннары арту дәрәҗәсен чагыштыру нигезендә әзерләнгән бу исемлекнең ахырында күпчелекне еврозона кризисыннан зыян күрүче шәһәрләр тәшкил итә. Европадагы бурычлар кризисыннан иң зур зыян күргән илләренең башкалалары Афин, Лиссабон һәм Дублин исемлекнең иң төбенә төшкән.

​​Кайвакыт теге яки бу шәһәрнең уңышлы үсүен аның географик урыны белән аңлатырга тырышсалар да, исемлектә Урта диңгез буендагы шәһәрләрнең хәле бер-береннән бик нык аерылуын күрсәтә. Мәсьәлән дөньяда иң нык үсүче шәһәрләрнең өчесе Төркиядә урнашкан. Алар арасына хәтта Измир да эләккән. Эге диңгезенең теге ягында гына урнашкан Афин исә иң начар урында. 2011 елда керемнәрнең һәм эш урыннарының иң нык кимүе Греция башкаласында булган.

Урта диңгез буйлап бераз гына көнбатышкарак барсаң, Испаниянең өч шәһәре Валенсия, Барселона һәм Севилья исемлектәге иң соңгы унлыкка кергән.

200 шәһәр исемлегенең башындагы һәм ахырындагы унлыклар

Иң тиз үсүче                                      Иң тиз ярлыланучы
1. Шанхай                                           191. Ричмонд
2. Рияд                                                192. Валенсия
3. Җиддә                                             193. Барселона
4. Измир                                              194. Неаполь
5. Һанчжоу                                          195. Мадрид
6. Анкара                                             196. Сакраменто
7. Истанбул                                        197. Севилья
8. Шынҗэн                                          198. Дублин
9. Сантьяго                                         199. Лиссабон
10. Шэньян                                          200. Афин

​​Исемлектән тагын шул ачык күренә: иң тиз үсүче шәһәрләр һәм илләрнең барысы да диярлек үсеп килүче дөньяда. Ярлы илләр дөнья икътисадына кушылу белән алыш-биреш кисәк җанланып китә, инвесторлар дулкыны килә. Кытайның Һанчжоу шәһәре, мәсьәлән, сигез ел эчендә тулаем җитештерү күләмен өч мәртәбә арттырган.

Шул ук вакытта исемлектә иң тиз үсүчеләр арасында булган ике шәһәр – Измир һәм Сантьяго Брукингның иң ярлы 20 шәһәр исемлегенә дә кергән.

Мең ел чамасы элек югалган бу диварны эзләргә дип Линдесей Монголиянең Гоби чүленә узган көздә килә. Һәм биредә ул Чыңгызхан яуларын сурәтләүче XII гасыр харитасында күрсәтелгән диварның һаман да үз урынында торуын ачыклый.

“Без ул турга икенче көнне төш вакытында барып җиттек”, ди Линдесей. Башта алар диварның тездән югары булмаган өлешен генә табалар. Әмма шул дивар буйлап ун минут баргач, аның кеше биеклегендәрәк йөзләгән метр озынлыктагы өлешенә дә тап булалар.

Моңарчы Бөек Кытай диварының Кытайдан читтә дә булуы мәгълүм түгел иде. Бу ачыш Кытайда зур сенсация буларак кабул ителә һәм National Geographic журналының Кытай басмасы тиздән бу турыда тәфсилләп язарга җыена.

Табылган диварның озынлыгы йөз чакрымга сузыла. Ул изелгән балчыкка куакларның чыбыкларын кушып ясалган.

​​Линдесей беренче мәртәбә Кытайга 1986 елда килә һәм җәяү 2460 чакрым араны узып, мәшһүр Кытай дивары калдыкларын карап чыга. Шуннан бирле ул даими рәвештә диварны өйрәнү һәм саклау эшләрендә катнаша һәм шуның өчен 2006 елда Британ империясе ордены белән дә бүләкләнә.

1997 елда бер дустыннан Чыңгызхан яуларын һәм әлеге диварны сурәтләүче харита күчермәсен алганнан соң Линдесей Гоби чүле белән дә кызыксына башлый.

Әмма Линдесейның диварның Монголиядәге өлеше турындагы сорауларына һәрвакыт алар инде тулысынча җимерелеп юкка чыккан дигән җаваплар гына килә.

Ахыр чиктә бер Һолландия тарихчысы аңа Гоби чүлен күп гизгән пенсиядәге монгол географы Баасан Тудевин турында сөйли. Тик Линдесей бу кешене дә таба алмый. Инде соңгы чара буларак ул Монголиядәге бер газетка белдерү бирә һәм күп тә үтми тиешле урынга үз хезмәте өчен алган барлык медальләрен таккан бер бабай килеп керә.

Монгол географы Линдесейга Гоби чүлендә очраган берничә корылма турында сөйли һәм аларны Google Earth аша карарга тәкъдим итә.

​​Google Earth Монголиянең иң зур виләяте Өмнеговидагы Гоби чүлендә, Кытай чигеннән 40 чакрымлап төньяктарак кара каләм белән сызганга охшаган бер сызык күрсәтә. Шуннан соң алар чүлнең дәүләт чиге буендагы бу өлешенә бару өчен Монголия хөкүмәттеннән махсус рөхсәт алып экспедициягә чыгып китәләр.

Чүл киң җәелгәнгә күрә, юлга чыккан ике Landcruiser машинасының һәрберсенә өстәмә 60-ар литр ягулык һәм 200 литр су алалар. Гоби “тигез һәм ташлы” дигәнне аңлата һәм аларның юлы да күбрәк шундый җирләр аша уза.

Линдесей фикеренчә, Гоби чүлендәге бу дивар Кытайдагы Хан династиясе чорында, Безнең эрага кадәр 120-нче елларда Һуннар яуларыннан саклану өчен төзелгән булырга мөмкин. Ул чорда Кытай төбәктә яшәгән әлеге төрки телле күчмә кабиләләр белән даими сугыш алып барган.

Әмма диварның тикшеренүчеләр алып кайткан өлгеләрен химик сынаулар белән тикшергән галимнәр дивар XI-XII гасырларда төзелгән булырга тиеш ди.

​​Линдесей исә моның белән килешми. Дивар Чыңгызханның өченче улы Үгәдәйхан чорында җанварларның Кытайга миграциясенә киртә кую өчен төзекләндерелгән булырга мөмкин, ди ул.

Шулай ук диварны Чыңгызхан гаскәрләре тарафыннан юк ителгән Көнбатыш Си Ся династиясе төзекләндергән булырга да мөмкин, дип Линдесей аны ныклабрак өйрәнергә чакыра һәм яңадан Гоби чүленә җыена.

Дөньяның күп кенә илләрендә булган, National Geographic Adventure журналы һәм башка зур басмалар белән хезмәттәшлек иткән фоторәссам Элисон Шуман узган ел башлаган проектын дәвам итәр өчен март аенда Казанга барырга җыена.

"Чикләрне бетерү" (Dissolving Borders) дип исемләнгән проект кысаларында Элисон Казанда мөселманнар һәм православларның дин тоту иреген генә түгел, берлектә тыныч һәм толерант җәмгыять төзүен чагылдырган рәсемнәр төшергән.

​​"Узган сәфәрем вакытында мин, әлбәттә, рәсем төшереп кенә йөрмәдем. Мин Казанда биш ай яшәдем. Бу вакыт эчендә бик күп дуслар һәм танышлар таптым. Казанга килгәч тә мин бер татар гаиләсендә яшәдем. Алар белән АКШта танышкан идем. Татар мәдәнияте, аш-су, музыка һәм гореф-гадәтләре белән алар таныштырды. Ул гаилә белән әле дә без бик якын мөнәсәбәттә", диде Элисон Азатлык радиосына.

Узган ел Элисон Казанга тулысынча үз акчасына килгән булса, быел аңа "Kickstarter" оешмасы ярдәм итәчәк, дип ышанасы килә. "Kickstarter" шундый сәнгать проектлар өчен акча җыярга ярдәм итә. Оешма проектны хуплагач – акчаның күләме һәм җыелып бетәргә тиеш булган сәгате билгеләнә. Проект шул вакытка кадәр сәхифәдә тора һәм аның белән теләгән һәр кеше танышып, үз акчасын җибәрә ала.

Элисон проекты өчен 8 мартка кадәр 6 мең доллар акча җыелса, "Kickstarter" оешмасыннан булачак тагын өстәмә ярдәм белән Элисон Казанга барып үз эшен дәвам итә алачак.

​​"Kickstarter" фотожурналистларга ярдәм итә. Минеке кебек документаль проектларны тормышка ашырыр өчен күп вакыт кирәк. Рәсемнәрне ул җәмгыятьтә яшәмичә, кешеләрне аңламыйча төшереп булмый. Бүгенге көндә мәгълүмат чараларының моңа акчасы юк. Моның аркасында бик мөһим вакыйгалар һәм күренешләрне дөнья белми, күрми кала. "Kickstarter" шундыйларга ярдәм итә", ди Элисон. 



Элисонның максаты Казандагы толерантлык мисалын бөтен дөньяга таныту булса да, аның эше шәһәр һәм аның халкы өчен зур файдага булып чыкты. Узган ел Казанда биш ай яшәү дәверендә аның Казан белән кызыксынуын аңламаучылар да булган.

"Тынычлык турында еш кына бик җиңел уйлыйлар. Бар ул, һәрвакыт булган диләр. Казанда кешелеклелек дәрәҗәсе бик тирән. Мин моны 1999 ел Казанда берничә сәгатькә туктаганда да, узган ел барганда да сиздем. Анда кешеләр арасында мөнәсәбәтләр бөтенләй башка төрле. Әлбәттә, Казанда барысы да ал да гөл түгел. Анда да килешмәгән яклар бар. Әмма дөньяда диннәр өчен сугыш барган бу коточкыч чорда, Казан дөньяга бик мөһим сабак була ала", дип сөйләде фоторәссам.

Элисон Шуман үз эшен дәвам итәр өчен Казанга март аенда барып анда берничә ай яшәргә җыена. Ул үзе сәфәр өчен акча җыелачагына өмет итә.

Узган сәфәрендә Казаннан тыш Элисон Актаныш белән Арчага барган. Быел кая барырга дигән сорауны ул Азатлык укучыларына да бирергә сорады.

Соңгы бер елда протест җыеннары хәрәкәте көчәеп киткән дөньяда протест белдерүнең яңа ысуллары да таныла бара. Узган көздә финанс гаделсезлекләренә ризасызлык белдерүче “Уолл Стритны басып ал” чарасында катнашучылар үз гамәлләрен флешмоб биюләре белән төрлеләндергән иде.

Бу айда исә Израилнең Иерусалим янындагы Бәет Шемеш шәһәрендә үзәк мәйданга төрле яшьләрдәге 250-ләп хатын-кыз тыныч кына җыелды. Queen төркеменең «Don’t Stop Me Now» җыры яңгырый башлауга, алар рәтләргә тезелеп, кулларын күккә сузып бии башлады. Узып баручыларның кайберләре һич көтмәгәндә булган бу гаҗәп хәлгә авызларын ачып катып калса, кайберләре елмаеп караса, башка берәүләр фото-видеога төшерергә кереште. Очраклы рәвештә мәйданга килүчеләр арасында бу төркемгә кушылып бии башлаучылар да булды.



Биюче төркем әлеге чара белән илдә хатын-кызларны дискриминацияләүгә каршы бердәм булуын күрсәтте. Мисал өчен, бу илдә хатын-кызларны автобусның арттагы утыргычларына күчеп утырырга мәҗбүр итү орчаклары ешая бара. Үтә динче яһүдләр җәмгыятьнең калган өлешенә басымны арттыра.

Рамат Бәет Шемеш җәмәгать оешмасы җитәкчесе шундый протест чарасы оештырырга чакыруны Facebookка ике атна алдан чыгарган булган.

Төрле флешмоб чаралары сәяси протестларда моңарчы инде күп кулланылган булса да, "бию митинглары" әле яңа күренеш дияргә мөмкин.

Хәзерге вакытта флешмобларның киң таралуы беренче чиратта интернеттагы социаль челтәрләргә бәйле. Тирә-юньдәге бернинди шик уятмаган кешеләрнең көтмәгәндә тиз генә оешып бертөрле хәрәкәт итүе, еш очракларда бертөрле биюе һәм берни булмагандай кире төрле якларга таралышуы соңгы елларда реклама максатларында инде бик күп кулланыла. Хәзер мондый чараларны профессиональ дәрәҗәдә оештыручы ширкәтләр дә бар.

Кешеләр юл хәвеф-борчуларына баткан урын - һава аланнарында, вокзалларда флешмобларның тәэсир итү көче тагын да зуррак була.

Сидней институтында чаралар оештырырга өйрәнүче бер йөзләп студент үзләренең хәйрия максатындагы флешмобын Сидней үзәк вокзалында үткәрергә булган.



KLM һава юллары Португалиядә эшчәнлегенә 70 ел тулуны Лиссабон һава аланында юлчыларны флешмоб белән гаҗәпләндереп билгеләде.



Лиссабоннан АКШның Майами халыкара һава аланына килеп төшүчеләрне дә беркөн шундый көтелмәгән хәлләр каршылады. "Flash Mob Amerika" ширкәте оештырган бу чара Лиссабон белән Майами арасында яңа очышлар башлануга багышланган иде. Биредә музыканы язмадан җибәрү белән генә чикләнмичә, флешмобка җанлы башкаручы җырчылар да өстәгәннәр.



Шулай да юлчылар арасындагы флешмобларның иң уңышлысы бәлки өч ел элек Бельгиянең Антверп шәһәрендәге үзәк вокзалда Бельгия телевидение програмының реклама чарасы буларак оештырылган “Do Re Mi” биюе булгандыр. Бу биюдә 200-ләп кеше катнашты. Youtubeтa әлеге флешмобны инде 25 ярым миллион мәртәбә караганнар. Әйтергә кирәк, флешмоблар оештыручылар һәр очракка диярлек үз чараларын, шул исәптән, очраклы килеп эләккән кешеләрнең һич көтелмәгән бу хәлгә гаҗәпләнүен видеога төшереп интернетка чыгара.



Флешмоб биюләре дөньяның төрле урыннарында инде гадәти күренешкә әверелеп реклама чарасы буларак кайбер илләрдә аңа карата кызыксыну инде кими башласа, Һиндстанда әле ул көчәеп кенә килә. Былтыр Мумбай халыкара һава аланы да хосусыйлаштырылуының биш еллыгы уңаеннан юлчыларга көтелмәгән бию бүләк итте.



Флешмоб биюләрен оештыручылар кешеләрне гаҗәпләндерү өчен яңадан-яңа ысуллар уйлап табарга тырыша. Шундыйларның берсе Дубай һава аланында “очраклы рәвештә узып баручы стюардессалар” башлап җибәргән биюгә һава аланында рәсми киемнәрдәге “башка хезмәткәрләрнең” кушылуы. 55 биюче катнашкан бу чара юлчылар өчен һава аланындагы салымсыз сәүдә зонасында түләү картасы DXB Connect-ны тәкъдим итүгә багышланды.



Бакуда исә 300-дән артык яшь кеше бер ай буе өйрәнгән Мадагаскар флешмоб биюләрен шәһәрнең күп халык булган урамында, сәүдә үзәге янында башкарып узып баручыларның кәефен күтәрде һәм NarMobile ширкәтен рекламалады.

Мөселман туристлар елдан-ел арта бара. Нәкъ шуны исәптә тотып дөньядагы күп кенә һава аланнары мөселманнарга капкалап алырга да, намаз укырга һәм башка уңайлыклар да булдырырга тырыша. Crescentrating ширкәте Ислам хезмәттәшлеге оешмасына кергән илләрдәге һәм бу оешма әгъзасы булмаган дәүләтләрдәге мөселманнарга кулайлыклар тудырылган 20 иң яхшы һава аланын барлады.

Ислам хезмәттәшлеге оешмасына кергән илләрдәге һава аланнары:

1. Малайзиянең Куала-Лумпур халыкара һава аланы
2. Берләшкән Гарәп әмирлекләренең Дубай шәһәре халыкара һава аланы
3. Төркиянең Истанбул шәһәрендәге Ататөрк исемендәге халыкара һава аланы
4. Согуд Гарәбстанының Габделгәзиз патша исемендәге халыкара һава аланы
5. Индонезиянең Җакарта шәһәрендәге Сукарно-Һатта халыкара һава аланы
6. Согуд Гарәбстанының Хәлид патша исемендәге халыкара һава аланы
7. Берләшкән Гарәп Әмирлекләренең Абу-Дабидагы халыкара һава аланы
8. Мисырның Каһирәдәге халыкара һава аланы
9. Пакыстанда Беназир Бһутто исемендәге халыкара һава аланы
10. Либанның Рәфик Хәрири халыкара һава аланы

Ислам хезмәттәшлеге оешмасына кермәгән илләрдәге һава аланнары:

1. Бангкоктагы Суварнабһуми халыкара һава аланы
2. Сингапурның Чанги халыкара һава аланы
3. Көньяк Африка Республикасында Йоһаннесбургның Тамбо халыкара һава аланы
4. Британиянең Лондон шәһәрендәге Һитроу һава аланы
5. Шри-Ланканың Коломбо шәһәрендәге Бандаранаике халыкара һава аланы
6. Германиянең Мүнһен шәһәрендәге Франц Иосиф Штраус исемендәге һава аланы
7. АКШ-ның Нью-Йорк шәһәрендәге Джон Кеннеди исемендәге халыкара һава аланы
8. Австралиянең Мельбурн шәһәрендәге һава аланы
9. Кытайның Һонгконг шәһәрендәге Чек Лап Кок халыкара һава аланы
10. Британиянең Манчестер һава аланы

Ислам хезмәттәшлеге оешмасына кергән илләрнең һава аланнарында хәләл ризык белән туклану урыннары, намаз уку өчен махсус бүлмәләр дә күбрәк, дип белдерә Crescentrating. Бу оешма илләрендәге һава аланнарында хаҗилар өчен махсус терминаллар булдырылган.

Ислам хезмәттәшлеге оешмасына кермәгән илләрдәге һава аланнарында да мөселманнарга кулайлыклар тудыру елдан-ел арта бара. Кайбер һава аланнары төрле диндәгеләр кереп гыйбадәт кыла алсын өчен уртак бүлмәләр булдыра. Хәләл ризык табу да җиңелләшә бара.

Crescentrating ширкәтенең бизнес үсеше менеджеры Әзһәр Прина, мөселман сәяхәтчеләр арта барганга һава аланнары моны игътибарга алыр, дип өметләнә.